ZTLiT

Zakład Teorii Literatury i Translacji
ul. Grota-Roweckiego 5, 41-205 Sosnowiec, p. 4.50
e-mail: leszek.malczak@us.edu.pl
Skład Zakładu:
prof. zw. dr hab. Bożena Tokarz
dr hab. Leszek Małczak – kierownik (gabinet 4.50)
dr hab. Lucyna Spyrka
dr Gabriela Abrasowicz – zatrudniona na etacie naukowym w ramach realizowanego w zakładzie projektu finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (kierownik projektu)
dr Marta Buczek
dr Monika Gawlak – sekretarz
dr Katarzyna Majdzik
Doktoranci:
mgr Jakob Altmann
mgr Joanna Cieślar
mgr Petra Gverić Katana
Zakład Teorii Literatury i Translacji powstał w 1992 roku w ramach struktury Instytutu Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Śląskiego. W jego skład wchodzą pracownicy specjalizujący się w problematyce teoretycznej związanej z różnymi literaturami w tym chorwacką, serbską, czeską, słowacką i słoweńską, reprezentowanymi w programach kierunków studiów prowadzonych przez Instytut.
Działalność Zakładu obejmuje dydaktykę i prace badawcze. Zespół jest odpowiedzialny merytorycznie za dydaktykę bloku przedmiotów przygotowujących i kształcących warsztat filologiczny studentów w zakresie teorii i praktyki literaturoznawczej (interpretacja i lektura tekstów literackich, struktura tekstu, metodologia badań literackich, proces historycznoliteracki) oraz teorii i analizy przekładu jako nowego faktu artystycznego i społecznego.
Praca naukowa Zakładu koncentruje się wokół dwóch tematów (Dyskurs literacki dyskurs i literaturoznawczy i Teoria przekładu) obejmujących szeroki zakres problemów badawczych, jak: badanie form literackich w relacji do rzeczywistości kulturowej oraz lokalnego i uniwersalnego rytmu rozwojowego w poszczególnych literaturach i kulturach; typologia przekładów ze względu na różnice między uczestniczącymi w procesie tłumaczenia systemami językowymi z wpisanymi w nie modelami świata, różnice między tradycjami literackimi i kulturowymi, między indywidualnymi światopoglądami i poziomami wrażliwości oraz schematami komunikacyjnymi.
Od 2008 roku pracownicy Zakładu uczestniczą w projekcie wydawniczym Przekłady Literatur Słowiańskich, kierowanym przez prof. dr hab. Bożenę Tokarz. Publikacja ma charakter wydawnictwa ciągłego i jest uwzględniona w części B wykazu czasopism naukowych MNiSW (10 punktów). Dotąd ukazało się 7 tomów tematycznych czasopisma oraz 7 wydawanych równolegle tomów bibliograficznych, na które składają się katalogi przekładów literatur słowiańskich w Polsce i przekładów literatury polskiej w krajach słowiańskich wydanych drukiem w latach 1990–2015.
W programie naukowym Zakładu bierze się pod uwagę możliwość rozszerzenia badań o wkład specjalizacyjny przedstawicieli innych kierunków badawczych, jak również specjalistów w zakresie pozostałych filologii słowiańskich. Otwarcie na nowe obszary badań pozwoli rozszerzyć perspektywę dociekań komparatystycznych. Teoria literatury jest ściśle związana z komparatystyką i odwrotnie, pozwalając ominąć w pracy literaturoznawczej pułapki faktograficznej i personalnej „wpływologii”. Wskazuje bowiem na konkretny (istniejący w tekście) związek między świadomością i strukturą tekstu literackiego, a w tym kontekście na odstępstwa od normy w granicach tej samej konwencji czy tendencji rozwojowej. Komparatystyka i teoria literatury wymagają perspektywy interdyscyplinarnej, którą uwzględnia wielu pracowników Zakładu w swoich publikacjach. Zainteresowanie obiema dziedzinami badań literaturoznawczych znajduje odzwierciedlenie także w prowadzonych przez nich studiach nad przekładem artystycznym.
W każdą trzecią środę lub czwartek miesiąca o godz. 16.30 lub 17.00 odbywają się dyskusyjne zebrania naukowe; zakłada się uczestnictwo w nich (referat lub udział w dyskusji) nie tylko członków Zakładu Teorii Literatury i Translacji, lecz także pracowników naukowych innych zakładów literaturoznawczych Instytutu Filologii Słowiańskiej oraz innych instytutów Uniwersytetu Śląskiego.

Tematy spotkań Zakładu Teorii Literatury i Translacji

  1. 23 październik 2002 – prof. Bożena Tokarz: Twórca, tekst, profilowanie, czyli o literackiej rzeczywistości alternatywnej;
  2. 20 listopad 2002 – mgr Marta Buczek: Proza Vincenta Šikuli w kontekście generacji Mladej Tvorby;
  3. 18 grudzień 2002 – mgr Monika Matuszewska: Kosmogonia Gregora Strnišy;
  4. 15 styczeń 2003 – dr Joanna Pszczoła przedstawiła tezy problemowe pracy habilitacyjnej dotyczącej esejów Draga Jančara; dr Lucyna Spyrka przedstawiła nowość wydawniczą: książkę Romana Lewickiego pt.: Obcość w odbiorze przekładu
  5. 19 luty 2003 – mgr Marta Buczek: Świat przedstawiony prozy Vincenta Šikuli w polskich przekładach;
  6. 5 marzec 2003 – mgr Marzena Machoś: Literackie modele odmienności w literaturze słoweńskiej;
  7. 9 kwiecień 2003 – mgr Leszek Kazimierski: Przekład tekstów w obrębie języków bliskopokrewnych;
  8. 28 maj 2003 – mgr Monika Matuszewska przedstawiła nowości wydawnicze: A. Bielik-Robson: Inna nowoczesność; prof. Barbara Czapik-Lityńska: Podmiotowość – zarys problematyki, zakres badań współczesnych;
  9. 15 październik 2003 – Zebranie organizacyjne, dotyczące spraw bieżących Zakładu (zajęcia, programy nauczania, prace semestralne);
  10. 10 grudzień 2003 – dr Leszek Małczak: Kategorie przestrzenne w chorwackim literaturoznawstwie;
  11. 21 styczeń 2004 – dr Alina Świeściak: Konstrukcje przestrzeni w twórczości A. Sosnowskiego;
  12. 25 luty 2004 – mgr Andrej Šurla: Fascynacje tłumaczeniowe Tonego Pretnara;
  13. 24 marzec 2004 – mgr Monika Matuszewska: O intertekstualności w poezji Gregora Strnišy;
  14. 21 kwiecień 2004 – dr Lucyna Spyrka: Szlagier a przekład;
  15. 26 maj 2004 – dr Marta Buczek: Kultura popularna a przekład. Słowo o polskim i słowackim przekładzie Dziennika Biridget Jones Helen Fielding;
  16. 16 czerwiec 2004 – mgr Monika Matuszewska: Poezja Gregora Strnišy w kontekście generacji krytycznej;
  17. 20 październik 2004 – zebranie dotyczące organizacji nowego roku akademickiego (2004/2005);
  18. 17 listopad 2004 – dr Alina Świeściak: Epopeja ponowoczesna „O dwunastu stacjach” Tomasza Różyckiego;
  19. 15 grudzień 2004 – dr Joanna Pszczoła: Procesy podmiotowego samopoznania. „Drwiące Żądze” Draga Jančara;
  20. 19 styczeń 2005 – dr Marta Buczek: Dziennik Bridget Jones Helen Fielding w przekładzie polskim i słowackim;
  21. 22 luty 2006 – zebranie dotyczące spraw bieżących Zakładu (dyskusja nad tematami realizowanymi w ramach Zakładu Teorii Literatury i translacji: Przekład w komunikacji międzykulturowej; Wielokulturowość w literaturach słowiańskich; Ciało w antropologicznym dyskursie literackim);
  22. 9 marzec 2005 – dr Lucyna Spyrka: Podmiot w słowackim przekładzie dramatu S. I. Witkiewicza pt.: Matka;
  23. 19 październik 2006 – zebranie organizacyjne, dotyczące spraw bieżących Zakładu (zajęcia, programy nauczania, prace semestralne) oraz planowanego projektu pt.: Przekłady literatur słowiańskich w Polsce po roku 1990;
  24. 29 listopad 2006 – dr L. Spyrka: Teatr i dramat słowacki w Polsce po roku 1945;
  25. 6 grudzień 2006 zebranie poświęcone nowej serii wydawniczej pt.: Bibliografia przekładów literatur słowiańskich w Polsce po roku 1990;
  26. 24 styczeń 2007 – dr Leszek Małczak: Twierdza w stanie oblężenia, czyli o motywie miasta w literaturze starochorwackiej; dyskusja nad serią przekładową pt.: Przekłady literatur słowiańskich w Polsce po roku 1990 oraz przygotowywanym tomem pt.: Bibliografia przekładów literatur słowiańskich w Polsce po roku 1990;
  27. 25 kwiecień 2007 – mgr Anna Muszyńska: Obszary niedostępne odbiorcy przekładu. Kilka uwag, o niektórych przekształceniach translatorycznych słoweńskiej tłumaczki Rošky Štefan;
  28. 13 czerwiec 2007 zebranie dotyczące spraw bieżących Zakładu (sesja zaliczeniowa i egzaminacyjna);
  29. 25 październik 2007 – dotyczące spraw bieżących Zakładu (opracowanie programu z analizy
    przekładu);
  30. 6 listopad 2007 – mgr Ania Muszyńska: Pisarze słoweńscy „na pieniądzach”, czyli literatura i pieniądze nieco inaczej;
  31. 13 grudzień 2007 – dr Lucyna Spyrka: Dramat polski na Słowacji w latach 1990-2000;
  32. 17 styczeń 2008 – prof. dr hab. Bożena Tokarz: Kategorie gramatyczne w przekładzie (rzeczownik i przymiotnik);
  33. 24 kwietnia 2008 – dr Leszek Małczak: Regionalizm. Problem definicji regionu;
  34. 26 czerwiec 2008 – zebranie dotyczące spraw bieżących Zakładu (zajęcia, programy nauczania, prace semestralne, prace licencjackie i magisterskie);
  35. 6 listopad 2008 – dr Leszek Małczak: Dramat chorwacki w Polsce;
  36. 4 grudzień 2008 – mgr Anna Muszyńska: Gramatyka i uczucia. O interpretacyjnej funkcji liczby podwójnej w języku słoweńskim;
  37. 22 styczeń 2009 – mgr Anna Gapa: Słoweńska proza kobieca lat 90-tych; mgr Katarzyna Majdzik: Intertekstualność w prozie Dubravki Ugrešić;
  38. 5 marzec 2009 – dr Lucyna Spyrka: Funkcje przekładu w komunikacji międzykulturowej. Karvaš w Polsce, Mrożek w Słowacji;
  39. 3 grudzień 2009 – dr Lucyna Spyrka: Przekład udomowiony, przekład wyobcowany;
  40. 18 marzec 2010 – mgr Katarzyna Majdzik: Harmonia kakofonii, czyli co śpiewa Europa Środkowo-Wschodnia (o dialogu kultur w polskim przekładzie Ministerstwa Bólu Dubravki Ugrešić);
  41. 20 maj 2010 – prace nad nowym programem studiów SSII: Przekład w komunikacji międzykulturowej;
  42. 21 październik 2010 – omówienie programów w nowym roku akademickim 2010/2011;
  43. 18 listopad 2010 – zebranie międzyzakładowe poświęcone aplikacji EMT;
  44. 9 grudnia 2010 – Bibliografia literatur słowiańskich – przygotowanie i omówienie zawartości tomu 1, cz.3.;
  45. 6 luty 2011 – Spotkanie trójstronne przedstawicieli Uniwersytetu Śląskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Gdańskiego poświęcone współpracy między uniwersytetami oraz pracy nad projektem międzynarodowym OPTIMALE;
  46. 17 marzec 2011 – dr L. Małczak, dr M. Buczek – omówienie artykułów do tomu pt.: Bariery
    kulturowe w przekładzie pod redakcją B. Tokarz;
  47. kwiecień 2011 – prace nad międzynarodowym projektem OPTIMALE;
  48. maj 2011 – prace nad międzynarodowym projektem OPTIMALE;
  49. czerwiec 2011– omówienie koncepcji pracy habilitacyjnej dr Lucyny Spyrki pt.: Dramat polski na Słowacji oraz książki dr Moniki Gawlak;
  50. 4 grudzień 2011 – referat pt. Nowa metafizyka w najnowszej prozie słoweńskiej wygłosiła mgr Marlena Gruda;
  51. 21 luty 2012 – referat pt. Podmiotowość i język przedstawiła mgr Katarzyna Majdzik;
  52. 21 marca 2012 – referat na temat Polsko-chorwacka współpraca kulturalna i przekłady literatury chorwackiej w Polsce w latach 1944-1948 wygłosił dr Leszek Małczak;
  53. 23 maja 2012 – referat na temat Polskie przekłady dramatów słoweńskich w latach 1990-2005 wygłosiła dr Monika Gawlak;
  54. 25 czerwca 2012 – referat na temat Kultura i literatura chorwacka w Polsce w latach 1948- 1962 wygłosił dr Leszek Małczak;
  55. 18 październik 2012 – referat na temat Przekład wobec problemu tożsamości wygłosiła mgr
    Katarzyna Majdzik;
  56. 13 grudzień 2012 – referat pt. Model bohatera w prozie słoweńskiej wygłosiła mgr Marlena
    Gruda;
  57. 23 październik 2013 – referat Literacki obraz świata przedstawiła prof. dr hab. Bożena Tokarz;
  58. 10 grudzień 2013 – omówienie koncepcji pracy habilitacyjnej dr Marty Buczek pt.: Słowacka
    proza liryzowana w Polsce;
  59. 23 styczeń 2014 – referat pt. Przyszłość kroatystyki przedstawił dr Leszek Małczak;
  60. 5 marzec 2014 – referat pt. Pojęcie pogranicza – uwagi wstępne wraz z koncepcją rozprawy
    doktorskiej przedstawiła pani mgr Joanna Cieślar;
  61. 2 kwiecień 2014 – referat pt. Krakowscy slawiści o literaturze i kulturze chorwackiej w latach
    1944-1989 wygłosił dr Leszek Małczak;
  62. 14 maj 2014 – referat pt. Trzecia kultura a przekład wyglosiła dr Lucyna Spyrka;
  63. 12 czerwiec 2014 – referat pt. Słowenistyka na Uniwersytecie Śląskim wobec wyzwań współczesności wygłosiła dr Monika Gawlak;
  64. 19 listopad 2014 – referat pt. Typ bohatera Cankarowskiego wygłosiła mgr Marlena Gruda;
  65. 17 grudzień 2014 – referat pt. Świadomość formy w powieści Jacka Dukaja „Inne pieśni” wygłosiła prof. dr hab. Bożena Tokarz;
  66. 26 luty 2015 – referat pt. Przekład tytułu a wolność tłumacza. Na materiale słoweńskiej prozy wygłosiła dr Monika Gawlak;
  67. 9 kwiecień 2015 – referat pt. Nie-słoweński bohater Bartola wygłosiła mgr Marlena Gruda;
  68. 27 maj 2015 referat pt. Tożsamość jednostki w słowackiej prozie naturyzmu wygłosiła dr Marta Buczek;
  69. 28 październik 2015 – referat pt. Poetyckie reprezentacje niepewności wygłosiła prof. dr hab. Bożena Tokarz;
  70. 25 listopad 2015 – referat pt. „Historia Słowenii oczami Polaka. O przekładach literatury słoweńskiej Joanny Pomorskiej” wygłosiła mgr Joasia Cieślar;
  71. 13 kwiecień 2016 – referat pt. „Tożsamość jednostki w słowackiej prozie naturyzmu” wygłosiła dr Marta Buczek;
  72. 18 maj 2016 – referat pt. „Rola Instytutu Mikołowskiego w upowszechnianiu przekładów literatury słoweńskiej w Polsce w ostatnich latach” wygłosiła dr Monika Gawlak;
  73. 11 październik 2016 – zebranie organizacyjne, omówienie spraw dydaktycznych, planów naukowych: konferencja i nowe numery czasopisma;
  74. 16 listopad 2016 – referat pt. „Chorwacko-polskie związki literackie w okresie międzywojennym” wygłosił dr hab. Leszek Małczak;
  75. 21 stycznia 2017 roku na Wydziale Filologicznym odbył się jubileusz 70. urodzin profesor Bożeny Tokarzowej relacja;
  76. 25 styczeń 2017 – referat pt. „Niemieckie wyrazy złożone w przekładzie na język czeski” przedstawił Jakob Altman;
  77. 15 marzec 2017 – referat pt. „Przekład czyli komunikacja jako przekraczanie granic” wygłosiła mgr Joanna Cieślar;
  78. 17 maj 2017 – referat pt. „Przekłady słowackiej prozy naturyzmu w Polsce” przedstawiła dr Marta Buczek;
  79. 12 październik 2017 – zebranie organizacyjne, omówienie spraw dydaktycznych i planów naukowym w nadchodzącym roku akademickim, przygotowania do zakładowej konferencji
  80. 19-21 październik 2017 – konferencja naukowa zorganizowana przez zakład pt. Dlaczego tłumaczymy? Praktyka, teoria i metateoria przekładu (Ustroń)